In de wereld van het midden- en kleinbedrijf (MKB) hebben familiebedrijven een aantoonbaar grotere kans op succes. Deze conclusie is niet slechts gebaseerd op mijn eigen praktijkervaring, maar wordt ook onderstreept door recent onderzoek van McKinsey. Wat maakt familiebedrijven zo succesvol en hoe kunnen ze deze voorsprong nog verder vergroten? 

1: Gediversifieerde Portfolio

Een van de sleutels tot het succes van familiebedrijven is hun vermogen om verder te kijken dan hun kernactiviteiten en -markten. In tegenstelling tot niet-familiebedrijven, hebben zij de vrijheid om te diversifiëren zonder de inspraak van externe aandeelhouders. Waar niet-familiebedrijven soms beperkt worden door de belangen van aandeelhouders, durven familiebedrijven risico’s te nemen die anderen niet aandurven.

Een concreet voorbeeld is een installatie/verwarmingsbedrijf dat investeerde in aangrenzende sectoren. Na verloop van tijd bleek dat 65% van de winst afkomstig was uit deze niet-kernactiviteiten. Dit toonde aan dat de kernactiviteiten als toegangspoort dienden tot een waardevol relatienetwerk, wat weer mogelijkheden bood voor investeringen in andere bedrijven.

Voor familiebedrijven is het essentieel om niet te blijven hangen in te veel focus op de kernmarkten. Ze dienen zich bewust te zijn dat continuïteit gebaat is bij de spreiding van activiteiten.

2: Allocatie van Mensen en Middelen

Flexibiliteit is een sleutelkenmerk van succesvolle familiebedrijven. Ze kunnen snel mensen en middelen verschuiven naar andere kanalen en markten als dat meer perspectief biedt. De korte lijnen binnen deze bedrijven stellen hen in staat om snelle beslissingen te nemen, een voordeel dat niet-familiebedrijven vaak missen. De meest succesvolle familiebedrijven gebruiken hun kapitaal doelgericht en investeren in markten die groei en rendement beloven.

3: Inzetten van Financiële Middelen

Efficiënte allocatie van financiële middelen is een ander sterk punt van familiebedrijven. De leiding zit dichter op de markt, waardoor ze snel beslissingen kunnen nemen over investeringen in groei, talentmanagement, services, klanten, medewerkers en kansen die zich voordoen. Hierdoor weten ze precies waar ze hun middelen het beste kunnen inzetten.

4: Financieel Conservatief

Een opvallend kenmerk van familiebedrijven is hun financiële conservatisme. Ze halen niet alle winst uit het bedrijf en staan niet onder druk van aandeelhouders die streven naar het maximale dividend. Door deze financiële voorzichtigheid zijn ze minder afhankelijk van externe financiers en beschikken ze over de nodige “financiële speelruimte”.

5: Focus op de Lange Termijn

Succesvolle familiebedrijven hebben een duidelijke langetermijnvisie. Ze investeren zorgvuldig in hun reputatie, de kwaliteit van hun organisatie en organisatiecultuur. In tegenstelling tot bedrijven die maandelijks verantwoording afleggen aan aandeelhouders, kunnen familiebedrijven ongehinderd werken aan hun lange termijn doelen.

6: Kansen Benutten door Korte Lijnen

De combinatie van korte interne lijnen en een eenvoudige beslissingsstructuur geeft familiebedrijven de mogelijkheid om strategische allianties en overnames aan te gaan. In aantrekkelijke markten kunnen zij kleinere bedrijven overnemen, wat vaak succesvoller is dan zelf een nieuwe business op te zetten.

In de wereld van het midden- en kleinbedrijf (MKB) hebben familiebedrijven een aantoonbaar grotere kans op succes. Deze conclusie is niet slechts gebaseerd op mijn eigen praktijkervaring, maar wordt ook onderstreept door recent onderzoek van McKinsey. Wat maakt familiebedrijven zo succesvol en hoe kunnen ze deze voorsprong nog verder vergroten? 

Positionering voor de toekomst 

Veel middelgrote- en familiebedrijven heroverwegen hun strategische keuzes als markten veranderen, nieuwe generaties toetreden of vernieuwing urgent wordt. In zulke situaties is een klassieke, lineaire manier van denken vaak onvoldoende, omdat die uitgaat van één richting, één waarheid en één set van aannames. Nomadisch denken biedt dan een alternatief denkkader voor vernieuwing. 

In een familiebedrijf ontstond onenigheid over de toekomstige koers. De vraag draaide om de keuze tussen het voortzetten van het bestaande bedrijfsmodel of het ontwikkelen van een nieuwe strategische focus. Door een nomadische benadering werd het vraagstuk anders benaderd, namelijk als een proces van parallelle ontdekking en ontwikkeling. Het resultaat van deze benadering gaf perspectief voor de toekomst.

De organisatie:

• Verkende markten en klantsegmenten buiten de traditionele focus;
• Bouwde nieuwe partnerships in netwerken die eerder niet werden overwogen;
• Testte nieuwe proposities zonder de bestaande operatie te verstoren.

Daardoor werkte de keuze voor een nieuwe strategische koers minder polariserend en ontstond een richting die zowel vernieuwend als herkenbaar was. 

Wat is nomadisch denken?

Nomadisch denken verwijst naar een beweeglijke en verkennende manier van denken en redeneren, waarin vaste structuren bewust worden losgelaten. Het helpt om vraagstukken niet te zien als een keuze tussen A of B, maar als een dynamisch speelveld waarin meerdere perspectieven naast elkaar kunnen bestaan.

Kenmerkend voor nomadisch denken is dat het:

• Niet uitgaat van vaste structuren, maar zich steeds opnieuw vormt in relatie tot de context;
• Beweegt in meerdere richtingen en zoekt naar onverwachte verbindingen en kruisverbanden;
• Afstand neemt van ingesleten denkpatronen om ruimte te maken voor nieuwe handelingsopties.

Deze manier van denken is bijzonder bruikbaar in situaties waarin traditionele bedrijfsmodellen tekortschieten, bijvoorbeeld doordat zij te sterk leunen op voorspelbaarheid en lineaire logica.

Toepassing in organisatie- en positioneringsvraagstukken

Bij organisatievraagstukken waarin meerdere belangen spelen en perspectieven voortdurend verschuiven, is nomadisch denken een manier om alternatieven te ontwikkelen zonder direct vast te lopen in bestaande kaders. Dit werkt met name goed in organisaties waar innovatie nodig is en waar de dagelijkse realiteit sterk leunt op routines en gevestigde structuren. Effecten van nomadisch denken zijn:

• Oplossingen ontstaan die niet altijd keurig binnen de functionele indeling passen;
• Innovatie ontstaat doordat medewerkers loskomen van vertrouwde werkwijzen;
• Door te denken vanuit experimenteren, worden nieuwe strategische opties zichtbaar.

Een concreet voorbeeld is de ontwikkeling van hybride strategische richtingen, zoals een combinatie van dienstverlening en productexpertise. Waar klassieke modellen vaak kiezen voor de dominantie van óf productgerichtheid óf dienstverlening, laat nomadisch denken zien dat juist de combinatie van producten en hoogwaardige diensten, nieuwe waarde creëert. Organisaties verschuiven daarmee naar een relatie gedreven model waarin resultaat, partnership en continuïteit centraal staan.

Doorbreek vastgezette patronen

Veel middelgrote- en familiebedrijven hebben sterke routines en normen. Deze geven stabiliteit, maar kunnen ook verdere groei en ontwikkeling begrenzen. Een nomadische denkstijl helpt om vertrouwde organisatiestructuren, positionering, markten en producten, kritisch tegen het licht te houden en ruimte te creëren voor scenario’s die niet passen binnen de traditionele bedrijfslijn.

Juist in veranderlijke markten is strategische openheid essentieel, omdat zij organisaties in staat stelt sneller te schakelen zonder hun identiteit te verliezen.